Common Religious-Epic Sagas of the Oghuz Turks (A Historical and Geographical Perspective on the Subject)

Oğuz Türklerinin Ortak Dinî- Epik Destanları (Konuya Tarihî ve Coğrafî Yönünden Bir Bakış)

Abstract

Destan, bir halkın kendi tarihi hakkında yarattığı idealize edilmiş sanatsal bir hafızadır. Milattan önce birinci milenyumun ortalarından itibaren Türkler, Sayan Dağları'ndan Pasifik Okyanusu'na, Aral Denizi'nden Hazar Denizi'ne kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayılarak tarih sahnesinde yer aldılar. Bu topraklar daha sonra Türkistan olarak bilindi. Türklerin zengin dünya görüşü ve devlet gelenekleri, "Gri Kurt", "Oğuz Kağan" ve "Alp Er Tonga" gibi eski destanlarda yansıtılmıştır. Türk halkları arasında Oğuzlar, özellikle güçlü devlet gelenekleriyle öne çıkarlar. Bilim insanları tarihlerini üç döneme ayırırlar: antik, ortaçağ ve modern. Reşid Din gibi kaynaklar, Oğuzların 24 kabileye ayrıldığını belirtir. Bugün "Oğuz" terimi esas olarak Türkiye ve Azerbaycan Türklerini, Türkmenleri ve Gagauzları ifade eder. İslamiyet'i benimsemelerinden sonra farklılaşmaları daha da yoğunlaştı ve bu da coğrafi istikrara katkıda bulundu. 10. yüzyıldan itibaren İslamiyet'i kabul etmeleriyle birlikte "Türkmen" terimi ortaya çıktı ve Selçuklu ittifakı altında İslam ve Oğuz kültürü Orta Doğu'ya yayıldı.

Dini liderler, Selçuklu güçleriyle birlikte, yeni fethedilen topraklarda İslam'ın yayılmasına yardımcı oldular. Bu dönemde, "Battal Gazi", "Danishmend Gazi" ve "Saltukname" gibi dini kahramanlık destanları yaygınlaştı. Bu destanlar hem ideolojik hem de siyasi açıdan önemli kabul edildi ve devlet tarafından desteklendi. 16. yüzyılda yazıya geçirilen "Dede Kurqud Kitabı", kahramanlık ve dini kahramanlık unsurlarını bir araya getiriyor. İslam'ı yayan Oğuzların kültürel bir hatırası olarak duruyor ve diğer benzer destanlarla tematik paralellikler gösteriyor.

Anahtar kelimeler: destan, epik, Türk, Oğuz, Azerbaycan, Anadolu