Mesnevî- i Şerif’te ve Ali Şîr Nevayî’nin Türkçe Divanlarında Takva Metaforları

Metaphors of Piety in the Mathnavı-I Sharif an Ali Sher Navoi’s Turkish Divans

Abstract

Takva, korumak veya sakınmak anlamına gelen, Allah'tan korkmak, O'nun yasakladıklarından vazgeçmek ve O'nun rızasını kazanmak için emirlerini yerine getirmek anlamına gelen dini ve tasavvuf terimidir. Takva, İslam ve tasavvufta önemli bir yere sahiptir. Kısaca takva, bir kulun Allah korkusu veya O'na saygı yoluyla arzularını dizginleme yeteneğidir. Bu açıdan takva, bir insanı arzularının kölesi olmaktan koruyan bir kalkan gibidir.

Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin (1207-1273) dini Sufi öğütleri içeren eseri Mesnevi, büyük beğeni toplamış ve birçok dile çevrilmiştir. Mesnevi sözlükleri ve tefsirleri de hazırlanmıştır. Mesnevi'de Mevlana Celaleddin-i Rumi, İslam ve Sufi kültüründe önemli bir yere sahip olan dindarlığın önemini vurgular. Metafor, sanatçıların dile estetik bir nitelik kazandırma yollarından biridir. Bu çalışmanın amaçlarından biri, Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin Mesnevi'de dindarlığı nasıl algıladığını, yorumladığını ve tanımladığını ortaya çıkarmak ve eserde bulunan dindarlıkla ilgili metaforları açıklamaktır.

Ali Şîr Nevâyî (1441-1501), Türk edebiyatının seçkin isimlerinden biridir. Divanlarında (Gara'ibü's-Sıgâr, Nevâdirü'ş-Şebâb, Bedâyi'u'l-Vasat ve Fevâyidü'l-Kiber), dindarlık kavramını çeşitli hayal ve anlayışlar çerçevesinde kapsamlı bir şekilde ele almıştır. Bu çalışmanın bir diğer amacı ise, Ali Şîr Nevâyî'nin yukarıda adı geçen dört Türk divanında dindarlığı ele aldığı çerçeveyi açıklamak ve bu divanlarda yaratılan dindarlıkla ilgili metaforları incelemektir. Ayrıca, Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî ve Ali Şîr Nevâyî'nin dindarlıkla ilgili metaforları grafikler kullanılarak karşılaştırılmış, farklılıklar ve benzerlikler belirlenmiş ve bazı sonuçlar çıkarılmıştır.