Mevlâna’da Felsefî Değerlendirmeler

Evaluations on Philosophy in Mawlana

Abstract

Filozoflar bilgilerini dil aracılığıyla ifade eder, diğer insanlarla paylaşır, onlara aktarır. Herhangi bir zihinsel faaliyetin açığa çıkmasını, bir zihinden diğer zihne aktarımına yarayan işaretler sistemi olarak tanımlayabiliriz. Dil, felsefenin uygulanmasında ve paylaşılmasında önemli bir role sahiptir. Dil, önemli bir iletişim aracıdır, grubun iletir. Mevlâna'nın ifadesiyle, Ne kadar bilirsen bil, söylediklerin karşılarındakilerin anlayabileceği kadardır. Mevlâna'nın şiirleri, şairliğine söz ve anlam kazandırdığı anlamlar edebiyat ve edebiyat tarihi için son derece önemlidir. Sözcüklerin yeni anlam kazanması ve anlatımının somuttan soyuta doğru uzanması doğudaki şiir alımında kesin gelişmelerin sonuçları. Şiirde ortaya çıkan üslup farklılaşması ve konu tercihleri, Fars, Arap ve Osmanlı üslubu adı altında açıklanmaktadır. Klasik saray birikiminin yanı sıra daha düşündürücü, anlam yüklü farklı bir tarz benimsenmiştir. Mevlâna ve oğlu Sultan Veled, anlamın üstünlüğünü ve çıldırtıcı değersizliğini savunmuşlardır. Edebî gelenekten yararlanılarak eski, yeni ve farklı anlamlar oluşturmuşlardır. Mevlâna'nın eserleri üzerinde bilimsel araştırmalar yapan bilim adamları kendisinden önceki şairlerin Arapça ve Farsça şiirlerini çokça sağlıklı özümsediğini ifade etmeye devam etmektedirler. Mevlâna'nın şiiri Farsça şiirinin genel üslup kitabının yanında kendine ait özellikler de taşımaktadır. Mevlâna'nın düşüncesinde insan beslenmesinin önemli bir yeri vardır. Özellikle mesnevisinde zaman zaman insanı çözümlemeye çalışır. Çalışmamızda Mevlâna'dan beyitler ve hikâyelerle dil kimyası odaklı değerlendirmeler yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Mevlâna, Felsefe, Anlatım, Şiir