Rint ve Zahit Kavram Alanının Epistemik Yapısı ve Yunus Emre’nin Şiirlerindeki Görüntü Seviyeleri

The Epistemic Structure of the Conceptual Fields of Rint and Zahit and the Levels of Imagery in Yunus Emre's Poems

Abstract

Edebiyat geleneğinde farklı düşünceler, hayal, algı ve bilgi derecelerini gösteren ve bunlara simge değer olan kavramlar, imgeler ve simgeler vardır. Bunların tümü edebî mirasta yer alan imaj sisteminin birer parçasıdır. Bu sistemin dağılımı arasında, önem arz eden ve zahit kavramları ile bunların oluşturduğu kavramlardan bahsetmek mümkündür. Rint ve zahit kavramlarının her birinin kendine ait bir epistemesi vardır. Bu kavramlar, olgular ve algılar dünyasındaki iki farklı tutumun birer yöneticisidir. Esasında bu iki kavram, imge düzeyinde, kendine has epistemesi olan çözümün birer göstereni ve simge değer kişisidir. Bu kavramlar, olgular ve olaylar, düşünce ve ortaya çıkanı, yani özne, kişiler olarak düşünülmelidir. Bu kişiler şairlerin uçaklarındaki dünyadaki şeyleri yapanların kadrosunda yer alırlar. Rint ve Zahit ile bunların kavram alanında yer alan diğer kavramlar/kişiler, şiirlerde ve edebî eserlerde eleştirilen ve övülen kişiler; Ülkü/olumlu, karşı/olumsuz duygu ve göze çarpan birer simge değeri. Rint ve Zahit her birinin kendi kavram bileşenlerinin şemasıdır. Bu kavram alanlarında, simge değer kişilerle beraber simge değer mekânlar ve nesneler söz konusu olabilir. Bu bağlamda ona ait bir mekândan, nesneden daha iyi durumda olan dünya tasavvurundan bahsedilebilir. Rint ve Zahit Türk edebiyatının önemli şahsiyetlerinden olan Yunus Emre'nin şiirlerinde/ifadelerinde görülen kavramlar/kişiler arasında yer alır. Bu kavramların kuralları ve sözlüksel alanında yer alan diğer kavram ve işlemler, kişiler, mekânlar ve nesneler de Yunus'un görünümlerinde görülür. Çalışmamız, irfan ve biliş dünyamız açısından önem arz eden Yunus'un şiirlerinde rint ve zahit kavram alanına epistemik açıdan bir bakıştır. Bu kavramların epistemik olarak hangi anlamlar ve olgularla varoluşunun ve oluştuğunun, hangi bölümlerin ürünlerinin ortaya çıktığı, Yunus'un bunları hangi perspektiften/epistemeden/imgelem dünyasından yorumladığı, her birinin olumlu ve olumsuz olarak belirtilmediği, hangi tasavvur ve imgelerle belirtilmeye çalışıldığının belirtilmesi, çalışmamızın temel amacıdır. Özetle, bu makale Yunus'un şiirlerinde rint ve zahit kavramlarının epistemik olarak görüntüsünün ortaya çıkmasına yöneliktir.

Anahtar Kelimeler: Yunus, Rint, Zahit, Epistemik, Kavram Alanı, Sözlüksel Alan