M. H. Şehriyâr’ın Edebî Kişiliği ve Haydar Baba’ya Selâm Adlı Eserinin Türklük Dünyası İçin Önemi

The Literary Personality of M. H. Şehriyâr and the Significance of His Work "Haydar Baba'ya Selâm" for the Turkic World

Abstract

ÖZET

Türkler boyunca birçok devlet ve imparatorluk kurmuşlar; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarında egemen olmuşlar; ancak egemen oldukları topraklar üzerinde hiçbir milletin diline, dinine ve zenginliğine müdahale etmemişlerdir. Bunu, Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşuyla Osmanlıların egemen oldukları topraklardaki milletlere gösterdikleri büyük hoşgörüden, herkes için geçerli ve adaletli bir şekilde erimesinden ve yeryüzündeki bölgelerde rahatlığın ve refahın yaratılıp korunması için devlet yönetiminin gösterdiği çabadan anlıyoruz. Tarihi süreç içerisinde Avrupalıların Amerika kıtasını ele geçirip oradaki yerli halka uyguladıkları kültür emperyalizmidir. Bu olgu dünyamızda sürekli olarak devam etmektedir. Avrupa emperyalizminin gerçekleştiği, dünyanın birçok yerinde olduğu gibi, İngiltere'de ve İran'da var olan Türk devleti ortadan kaldırılmış ve yerine kendine bağlı bir Pehlevî hanedanlığı rejimi ve yönetimi kurulmuştu. Böylece İngiltere ve Sovyet Rusya arasında yapılan anlaşmalar çerçevesinde Azerbaycan Türklerinin anayurdu ve halkı, petrol varlığıyla birlikte Sovyet Rusya ve Pehlevî rejimi arasında bölünüp paylaşılmıştır. Bu durumda, Kuzey Azerbaycan ve Güney Azerbaycan toprakları ve birlik parçalanmış, Azerbaycan Türkleri ayrı ayrı yönetimler altında yaşamak zorunda kalmışlardı. Gerek Peklevî demokratik reformlar, gerek Sovyetler Birliği'nin serbest bırakılması, Azerbaycan Türklerine gerek devlet tekliflerinde bulunma, edebiyat seçenekleri kendi anadilleriyle yazı yazmak yasaktı. Oysa onun milleti uygarlığını kendi anadili üzerinde kurar ve kültür hazinelerini diğer milletlerle paylaşır. Kuşkusuz bugün Güney Azerbaycan Türkleri eski Pehlevî rejiminin yasak ve baskıları içinde değildir. Kendi dillerini geliştirme olanakları ve alanları düne göre daha çok genişlemiştir.

Anahtar Kelimeler: Şehriyâr Azerbaycan Edebiyatı, İran Edebiyatı, Haydar Baba Manzumesi.