Van Kızıl Minareli Camisi’nin Plan Özelliklerinden Bir Dönem Analizi Denemesi

Özet

Bu çalışma, Van Eski Şehri’nin (Aşağı Kale) doğu mahallesinde yer alan ve mimari tarihi açısından farklı görüşlerin bulunduğu Kızıl Cami’nin (Sinaniye) dönem analizini konu almaktadır. Literatürde genellikle minaresi 13. yüzyıl Selçuklu dönemine, harim bölümü ise 16. yüzyıl Osmanlı onarımlarına tarihlendirilmektedir. Bu araştırmada, yapının harim bölümünün de Osmanlı öncesi özgün plan izlerini taşıdığı hipotezi savunulmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; saha incelemeleri, rölöve çalışmaları ve Texier ile Lynch gibi seyyahların haritaları üzerinden karşılaştırmalı bir dönem okuması yapılmıştır. Bu karşılatırmalı okumaya ek olarak İslam mimarisindeki cami tipolojisinin, Kızıl Camisi’yle ilişkisi irdelenmiştir. Kızıl Cami’nin plan şemasının 11. yüzyıl Karahanlı dönemi eseri Talhatan Baba Camisi ile belirgin bir tipolojik benzerlik göstermektedir. Sonuç olarak, yapının yoğun kentsel doku içindeki konumu, minaresindeki süslemelerin Selçuklu geleneğiyle ilişkisi ve plan geometrisi bir bütün olarak değerlendirildiğinde; Kızıl Cami’nin 12. yüzyıl ortası veya sonunda inşa edildiği söylenebilir.